درمان دارویی ADHD و همراهی آن با کاهش آسیب های فردی و اجتماعی مرتبط

در سال‌های اخیر با افزایش پژوهش‌ها در مجامع علمی و همچین آگاهی عمومی در سطح جامعه در رابطه با اختلال نقص‌توجه-بیش‌فعالی اقبال به درمان دارویی این اختلال تا چندبرابر افزایش یافته است؛ بطوریکه در سال ۲۰۲۰، نسبت به سال ۲۰۰۶، درمان دارویی ADHD در کودکان ۵ برابر و در بزرگسالان ۱۰ برابر شده است. اما سوال اینجاست که آیا با افزایش درمان دارویی، آسیب های فردی و اجتماعی مرتبط با این اختلال نیز با همین شیب، روندی کاهشی داشته است؟

دکتر چنگ محقق برجسته‌‌ دپارتمان اپیدمیولوژی موسسه کارولینسکا در استکهلم سوئد و سایر همکارانش در استرالیا، نروژ، آمریکا و دانمارک که پیش از این نیز مطالعات مرتبطی در ژورنالهایی نظیر NEJM و JAMA به چاپ رسانده‌اند، این‌بار تلاش کرده‌اند تا با طراحی مطالعه‌ای گسترده به سوال فوق پاسخ دهند.

این پژوهش که در یکی از معتبرترین مجلات روان‌پزشکی یعنی JAMA به چاپ رسیده است با استفاده از داده‌های پروژه‌ی رجیستری ملی سوئد در بازه‌ی زمانی ۱۵ ساله منتهی به سال ۲۰۲۰ و با جامعه‌آماری ۲۴۷ هزار نفری به انجام رسیده است. در این مطالعه از روش self-controlled case series استفاده شده که به محققان اجازه می‌دهد تا در طول زمان، تغییرات در نتایج را در همان فرد، هم در دوره‌های مصرف دارو و هم در دوره‌های عدم مصرف دارو، مقایسه کنند. این روش به کنترل عوامل ثابت و تأثیرگذار کمک می‌کند.

⚠️افزایش اقبال به درمان دارویی ADHD در سال‌های اخیر با کاهش خطر آسیب‌های فردی و اجتماعی مرتبط با این اختلال همراه بوده است. این آسیب‌ها عبارت‌اند از:

🔶 مصرف داروهای ADHD به طور مداوم با کاهش خطر خودآزاری، آسیب ناخواسته، تصادفات رانندگی و جرم همراه بوده است.
🔶 ارتباط بین مصرف داروهای ADHD و کاهش خطر آسیب ناخواسته، تصادفات رانندگی و جرم در طول زمان، با افزایش نرخ تجویز، ضعیف‌تر شده است.
🔶 این روند کاهش اثربخشی (هرچند جزئی) به طور قابل توجهی در دوره‌های اخیر مطالعه (۲۰۱۶-۲۰۲۰) نسبت به دوره‌های اولیه (۲۰۰۶-۲۰۱۰) مشاهده شده است.
🔶 تغییرات در جمعیت مصرف‌کنندگان دارو (افزایش در بزرگسالان و زنان) تا حدی این روند را توضیح می‌دهد، اما عامل اصلی نیست.
🔶 یک عامل محتمل دیگر این است که در گذشته تنها افراد با علایم شدید ADHD تحت درمان دارویی قرار می‌گرفتند اما امروزه با افزایش آگاهی عمومی و حساسیت مردم و متخصصین، افراد با علایم متوسط و خفیف نیز با احتمال بیشتری تحت دارودرمانی برای ADHD قرار می‌گیرند که این گروه ممکن است کمتر از دارو برای پیشگیری از پیامدهای شدید سود ببرند.

ارتباط بین مصرف داروهای ADHD و کاهش خطر آسیب ناخواسته، تصادفات رانندگی و جرم در طول زمان، با افزایش نرخ تجویز، ضعیف‌تر شده است.
داروهای ADHD همچنان اثرات محافظتی مهمی دارند، اما میزان این اثر ممکن است برای همه یکسان نباشد. ضروری است که پزشکان و بیماران به طور منظم منافع دارو را در مقابل عوارض احتمالی ارزیابی کنند و درمان را بر اساس نیازهای فردی تنظیم نمایند.

📑منبع:

https://jamanetwork.com/journals/jamapsychiatry/fullarticle/2835661

•گردآورنده محتوا: حسین محدث اردبیلی

پزشک، عضو مرکز تحقیقات روانپزشکی و علوم رفتاری دانشگاه علوم پزشکی مشهد و مدیر کمیته جوانان انجمن جهانی طب اعتیاد